Rezerwat Przyrody Grodzisko Runowo to miejsce, gdzie historia spotyka się z dziką przyrodą. Na niespełna 30 hektarach leśnego terenu w gminie Potęgowo kryją się pozostałości wczesnośredniowiecznego słowiańskiego grodziska oraz pomnikowe drzewa, które pamiętają czasy, gdy na tym wzniesieniu tętniło życie osady obronnej. To połączenie walorów archeologicznych i przyrodniczych sprawia, że spacer po rezerwacie to podróż w czasie i lekcja natury w jednym.
Nie każdy wie, że pod warstwą liści i mchu na tym terenie zachowały się ślady osadnictwa sięgające epoki brązu.
- pozostałości słowiańskiego grodziska
- pomnikowe buki i dęby
- unikalne siedliska przyrodnicze
- ścieżka edukacyjna z punktami przystankowymi
- dramatyczny krajobraz doliny Pogorzelicy
Grodzisko nad Pogorzelicą – historia ukryta w lesie
Zespół osadniczy w Runowie funkcjonował od połowy IX wieku do pierwszej połowy XII wieku, choć pierwsze ślady ludzkiej obecności są znacznie starsze. Badania archeologiczne wykazały, że Słowianie zbudowali swoją osadę na reliktach wcześniejszego osiedla należącego do ludności kultury łużyckiej, która zamieszkiwała te tereny między 1200 a 650 rokiem przed naszą erą.
Lokalizacja nie była przypadkowa. Grodzisko wzniesiono na szczycie wzniesienia morenowego o kształcie obronnego cypla, chronionego z trzech stron stromymi zboczami opadającymi w kierunku rzeki Pogorzelicy. Naturalne ukształtowanie terenu tworzyło doskonałą pozycję obronną, a dostęp do wody zapewniała pobliska rzeka. Centralną część zajmował majdan podzielony na dwie części, a całość uzupełniała osada przygrodowa oraz cmentarzysko kurhanowe. Powierzchnia samego zespołu osadniczego wynosiła 98 arów.
Stanowisko archeologiczne w Runowie jest wpisane do rejestru dóbr kultury i objęte ścisłą ochroną konserwatorską, co podkreśla jego wyjątkowe znaczenie dla poznania dziejów wczesnego średniowiecza na Pomorzu.
Co chroni rezerwat – przyroda w roli głównej
Choć to historia przyciąga tu wielu zwiedzających, rezerwat utworzono przede wszystkim dla ochrony cennych siedlisk przyrodniczych. Od 1981 roku, kiedy decyzją Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego powołano rezerwat do życia, chroni on stanowiska kwaśnej buczyny niżowej oraz łęgów nadrzecznych.
Szczególną uwagę zwracają pomnikowe drzewa – buki i dęby o obwodach przekraczających 3 metry. Te potężne okazy rosną tu od pokoleń, tworząc klimat starego, naturalnego lasu. Obok ścieżki edukacyjnej można podziwiać okazałego dęba będącego pomnikiem przyrody, który stoi jak strażnik tego miejsca.
Teren rezerwatu obejmuje krawędź wysoczyzny morenowej oraz fragment doliny rzeki Pogorzelicy. Strome stoki nachylone w kierunku rzeki przecinają liczne wypływy wody, które zasilają zlewnię Pogorzelicy i powodują miejscowe zabagnienie terenu. W odległości kilkuset metrów od grodziska wysoczyzna jest porozcinana przez jary i wąwozy o niemal pionowych zboczach – efekt wielowiekowej erozji, która ukształtowała ten dramatyczny krajobraz.
Ścieżka edukacyjna przez rezerwat
Przez rezerwat prowadzi ścieżka przyrodnicza z czterema punktami przystankowymi. To przemyślana trasa, która pozwala poznać wszystkie najważniejsze elementy tego miejsca bez ryzyka zniszczenia cennych siedlisk czy stanowisk archeologicznych.
Pierwszy przystanek wprowadza w historię i charakter rezerwatu. Drugi punkt to rzeka Pogorzelica z brodem i charakterystyczną dla tego środowiska roślinnością łęgową – tutaj można zobaczyć, jak woda kształtuje przyrodę i jak roślinność przystosowała się do życia w wilgotnym środowisku. Trzeci przystanek prowadzi do kurhanów, czyli grobów usypanych przez dawnych mieszkańców. Czwarty punkt to samo grodzisko – wzniesienie, gdzie można wyobrazić sobie drewniane umocnienia i zabudowania średniowiecznej osady.
Spacer całą ścieżką nie zajmuje więcej niż godzinę, choć warto poświęcić więcej czasu na spokojne obcowanie z przyrodą i kontemplację historii tego miejsca.
Dla kogo jest ten rezerwat
Grodzisko Runowo to propozycja dla osób, które lubią łączyć aktywność na świeżym powietrzu z elementami edukacji. Rodziny z dziećmi znajdą tu okazję do lekcji historii w terenie – kurhany i opowieści o słowiańskich wojownikach potrafią rozbudzić wyobraźnię młodszych odkrywców. Dla starszych dzieci szkolnych to doskonałe miejsce do zobaczenia na żywo tego, o czym czytają w podręcznikach.
Miłośnicy przyrody docenią stare drzewostany i różnorodność siedlisk – od suchych wzgórz porośniętych buczyną po wilgotne łęgi w dolinie rzeki. Amatorzy fotografii znajdą tu interesujące kadry, zwłaszcza jesienią, gdy liście buków tworzą złoto-brązową mozaikę, lub wczesną wiosną, gdy przez gałęzie prześwieca światło.
Ścieżka nie jest szczególnie wymagająca, choć trzeba liczyć się z nierównościami terenu i stromymi fragmentami. Warto założyć wygodne obuwie – po deszczu może być ślisko na zboczach.
Praktyczne informacje – jak dotrzeć i co warto wiedzieć
Rezerwat znajduje się w gminie Potęgowo w powiecie słupskim, w zarządzie Nadleśnictwa Cewice, leśnictwo Runowo. Najbliższe miejscowości to Runowo i Warcimino. Dojazd samochodem jest możliwy – należy kierować się w stronę Runowa, skąd lokalne oznaczenia prowadzą do rezerwatu. Parking znajduje się przy wejściu na ścieżkę edukacyjną.
Rezerwat jest dostępny bezpłatnie przez cały rok. Nie ma godzin otwarcia w tradycyjnym rozumieniu – to obszar leśny, do którego można wejść o każdej porze dnia. Oczywiście, ze względów bezpieczeństwa i dla pełnego komfortu zwiedzania najlepiej planować wizytę w godzinach dziennych.
Warto zabrać ze sobą wodę i ewentualnie przekąskę, bo w okolicy nie ma punktów gastronomicznych. Latem przyda się środek na komary – wilgotne tereny w dolinie rzeki sprzyjają tym owadom. Jesień to dobra pora na wizytę – mniej owadów, piękne barwy liści i przyjemna temperatura do spacerów.
Rezerwat położony jest na Pojezierzu Kaszubskim w północno-zachodniej części Pojezierza Wschodniopomorskiego, w krainie, gdzie moreny polodowcowe tworzą urozmaicony krajobraz wzgórz, dolin i jezior.
Nadleśnictwo Cewice, które sprawuje pieczę nad rezerwatem, ma siedzibę przy ul. Witosa 39 w Cewicach (tel. 59 861 34 30). W razie pytań dotyczących stanu szlaków czy dodatkowych informacji warto się tam zgłosić. Nadzór merytoryczny sprawuje Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gdańsku.
Dlaczego warto wybrać się do Runowa
Rezerwat Grodzisko Runowo nie należy do głośnych atrakcji turystycznych – nie ma tu tłumów, parkomatów ani punktów z pamiątkami. To miejsce dla tych, którzy szukają spokoju i autentycznego kontaktu z historią oraz przyrodą. Połączenie walorów archeologicznych z cennymi siedliskami leśnymi tworzy unikalną całość, której nie da się doświadczyć w muzeum czy parku rozrywki.
Stojąc na wzniesieniu grodziska można wyobrazić sobie, jak wyglądało życie średniowiecznej osady – domy kryte strzechą, drewniane palisady, dym unoszący się z ognisk. A jednocześnie wokół szumią wiekowe buki, które rosną tu od stuleci, obojętne na ludzkie dzieje. Ta perspektywa – zestawienie krótkości ludzkiego życia z trwałością przyrody – robi wrażenie.
Dla mieszkańców Trójmiasta czy Słupska to dobry cel na kilkugodzinną wycieczkę. Połączenie spaceru po rezerwacie z wizytą w pobliskich miejscowościach lub nad morzem tworzy pełen program weekendowego dnia. Nie trzeba planować całego urlopu – wystarczy jedno popołudnie, żeby poznać to miejsce i wrócić z głową pełną wrażeń.